Een verborgen wereld

Eeuwenlang rustte er een zwaar taboe op homoseksualiteit. Veel mannen hielden hun geaardheid vaak verborgen voor familie, vrienden en collega’s. Het was niet alleen sociaal onacceptabel, maar ook strafbaar. Intieme contacten konden vrijwel alleen in besloten kring plaatsvinden, en zelfs dat bracht risico’s met zich mee. Daardoor zochten veel homoseksuele mannen hun toevlucht tot een verborgen netwerk: het circuit van het cruisen.

Voormalig cruiselocatie, Plaskrul Amsterdam.

Voor sommigen was cruisen een eerste stap in het ontdekken van hun seksuele identiteit. Voor anderen bood het een manier om hun homoseksualiteit te beleven zonder zich openlijk uit te spreken. Bovendien waren het niet uitsluitend homoseksuele mannen die hieraan deelnamen. Ook heteroseksuele mannen begaven zich soms in deze wereld, bijvoorbeeld om geld te verdienen of om hun verlangens te verkennen.

Cruisen in Vondelpark Amsterdam

In de loop der tijd ontstonden in Amsterdam vaste ontmoetingsplekken. Sinds 1878 werden deze plekken zelfs vastgelegd op een plattegrond die bekendstond als De Baan. De route liep grofweg van het Amsterdam Centraal Station richting het Vondelpark, langs locaties zoals het Rembrandtpark en de Weteringschans.

Cruiselocatie bij Rorasium, Vondelpark Amsterdam.

Het Vondelpark in Amsterdam is èèn van de locaties waar het cruisen vandaag de dag plaatsvindt. Het rosarium is daarvan een van de bekendste plekken. Voor de meeste bezoekers is het simpelweg een park waar mensen joggen, wandelen of van de zon genieten. Wie niet bekend is met het fenomeen cruisen, zal zich misschien afvragen waarom er soms geluiden uit de struiken komen of waarom mannen ontspannen uit de bosjes tevoorschijn lopen.

Direct naast de wandelpaden vind je olifantenpaadjes die de bosjes inlopen. Je hoeft deze olifantenpaadjes maar te volgen en je ziet al snel afval veel afval liggen. Denk aan zakdoekjes, (verpakkingen van) condooms, glijmiddel, een t-shirt; hèt bewijs dat cruisen actief plaatsvindt in het Vondelpark. Cruisen in het Vondelpark wordt gedoogd door de politie, zolang je er geen andere mensen mee lastig valt.

Plaskrul

Al sinds de eerste openbare toiletten in de achttiende eeuw werden plaskrullen en andere urinoirs gebruikt als ontmoetingsplek. Zelfs het ontwerp van de plaskrul speelde daarin een rol. Door de open onderzijde en de perforaties aan de bovenkant kon de politie controleren hoeveel mensen zich erin bevonden. Soms waren er onder de rand simpelweg twee paar voeten zichtbaar.

Dubbele krul op hoek Spiegelstraat / Keizersgracht, vroeger een zeer bekende plaskrul om in te cruisen.

Vanaf de jaren vijftig verloor deze plek langzaam zijn aantrekkingskracht. Mannen konden steeds vaker terecht in cafés en darkrooms waar ontmoetingen minder riskant waren. Toch bleven sommigen de urinoirs opzoeken. Vaak ging het om mannen die nog niet uit de kast waren, niet deelnamen aan het uitgaansleven of juist de spanning van anonimiteit en risico zochten.

Een blijvend onderdeel

Sinds de jaren tachtig nam de zichtbaarheid van de cruisecultuur geleidelijk af, maar helemaal verdwenen is ze nooit. Cruisen vindt nog steeds plaats in de buitenlucht, maar ook in bijvoorbeeld sportscholen, sauna’s en speciale bars.

Tegenwoordig gebeurt het meestal op de achtergrond. Voor omstanders blijft het vaak onopgemerkt wat er zich afspeelt. Waar en wanneer het ook gebeurt, cruisen vormt nog altijd een onderdeel van de Amsterdamse queercultuur.

Gezeik in Amsterdam, boek over Amsterdamse krul

De krul: door velen gebruikt, voor velen onbekend. Het grachtengroene urinoir staat al sinds 1880 in en rond Amsterdam, maar verdwijnt langzaam uit het straatbeeld. In dit boek brengt fotograaf Renzo Gerritsen een ode aan de Amsterdamse krul.

Lees meer informatie.

Het bericht Cruisen in Vondelpark Amsterdam en de krul verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Amsterdamse plaskrul uit Oosterpark verwijderd

Op maandag 14 april heeft Jos Scholman de plaskrul uit het Oosterpark verwijderd in opdracht van de gemeente Amsterdam. De krul werd veelvuldig gebruikt door gebruikers van het park en de verslaafden en daklozen die in het Oosterpark verblijven. De krul is uit het Oosterpark verwijderd, omdat de gemeente Amsterdam inclusief wil zijn. Daarnaast vindt de gemeente de krul niet hygiënisch. De krul ligt nu op het plaskrullen kerkhof van de gemeente.

MVG-toilet is de toekomst

Ter vervanging van de krul heeft de gemeente Amsterdam een MVG-toilet geplaatst. MVG staat voor Man-Vrouw-Gehandicapt. Dit type toilet maakt het mogelijk voor vrouwen, gehandicapten, buikpatienten en ouderen om tijdens de route door het park van een openbaar toilet gebruik te maken. Dit is vandaag de dag nog steeds een luxe, omdat er een gebrek aan openbare toiletten is voor deze doelgroepen binnen de gemeente Amsterdam.

Het MVG-toilet heeft twee zelfreinigende openbare toiletten en twee urinoirs. De urinoirs zijn gratis te gebruiken, de toiletten kosten op het moment van schrijven slechts € 0,10 (complimenten!).

Urco

In 1928 heeft de gemeente Amsterdam de urinoircommissie opgericht, ook wel de Urco genoemd. De Urco werd volledig geleid door mannen. Hoewel de Urco zag dat er behoefte was aan toiletten voor vrouwen, kwamen deze er niet wegens verschillende redenen, te lezen in het boek Gezeik in Amsterdam. De Urco werd in 1985 opgeheven.

Goed nieuws: in 2024 heeft de gemeente Amsterdam € 4,6 miljoen vrijgemaakt voor het plaatsen van nieuwe MVG-toiletten in de stad. Het eerste MVG-toilet staat nu dus in het Oosterpark en is vanaf 17 april te gebruiken. Op 1 juni zal het MVG-toiletgebouw officieel geopend worden.

MVG-Toilet Oosterpark.

Unieke krul

De plaskrul in het Oosterpark is uniek. Het is namelijk het enige lage model krul. Dit zorgt vaak voor vreemde blikken tijdens het plassen, omdat je bovenlichaam goed zichtbaar is. Je kon optimaal genieten van het prachtige park tijdens het plassen! Wat vind jij van het verwijderen van de plaskrul?

Gezeik in Amsterdam

In mijn boek Gezeik in Amsterdam breng ik een ode aan de Amsterdamse krul. De laatst overgebleven krullen zijn prachtig vastgelegd met Amsterdam in de hoofdrol. Daarnaast lees je meer over de geschiedenis en het ontwerp, cruisen, sanitair seksisme en meer. Na het lezen van het boek durf ik te stellen dat je de krul zelfs een beetje leert te waarderen.

Bestel het boek in de webshop. 

Plaskrul Oosterpark.

Het bericht Amsterdamse plaskrul in Oosterpark verwijderd verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Update 14 april: de plaskrul uit het Oosterpark is verwijderd. Het MVG-toilet is sinds 17 april in gebruik en kost op het moment van schrijven slechts € 0,10 om te gebruiken. Lees en bekijk hier meer. 

Zelfreinigend toilet

Het MVG-toilet in het Oosterpark heeft èèn normaal toilet, èèn gehandicapten-toilet en twee urinoirs. Het toilet is volledig zelfreinigend. Bij elk bezoek worden de toiletkom en vloer gereinigd zodat elke bezoeker van een schoon toilet gebruik kan maken. Het is de bedoeling dat het toilet gratis te gebruiken is, maar betaald op bepaalde tijden om overlast te voorkomen. Er wordt nu onderzocht of dit mogelijk is.

Het toilet moet nog worden aangesloten op water en elektra. De gemeente verwacht dat het toilet begin februari in gebruik kan worden genomen.

Opvallende klavertjes

Een opvallend detail is het herkenbare patroon aan de buitenkant. Je ziet namelijk de klavertjes van de traditionele Amsterdamse plaskrul die sinds 1880 in en rond Amsterdam te vinden is. De plaskrul in het Oosterpark zal worden verwijderd zodra het MVG-toilet functioneel is. Dat is erg jammer, want de plaskrul in het Oosterpark is het enige lage model in de stad.

Belangrijke test

In andere grote Europese steden vind je dit type toilethokjes volop en daar lijkt het goed te gaan. Amsterdam gaat de grote test de komende jaren tegemoet. Zijn de toiletten voldoende bestand tegen vandalisme, slapende dak- en thuislozen en graffitikunstenaars? En zullen de urinoirs niet verstopt raken zodra er een doekje of ander afval in wordt gegooid? De tijd zal het leren.

4 miljoen euro

In het kader van toegankelijkheid wil de gemeente Amsterdam het aantal openbare toiletten vergroten in de stad. Na ruim 100 jaar gesteggel en discussiëren heeft de gemeente Amsterdam vanaf 2024 eindelijk budget vrijgemaakt voor het plaatsen van nieuwe openbare toiletten: in totaal 4,6 miljoen euro. Dat is hard nodig, want voor vrouwen, gehandicapten, buikpatiënten en ouderen zijn er zeer beperkte mogelijkheden om naar het toilet te kunnen. Deze toiletten zullen voornamelijk geplaatst worden in parken en andere groene recreatiegebieden.

Deze nieuwe toiletten zijn ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf Sanitronics, het bedrijf dat de aanbesteding heeft gewonnen. Sanitronics heeft zich de afgelopen 20 jaar gespecialiseerd in het ontwikkelen van schone en functionele toiletsystemen. Zij zullen de toiletten leveren, installeren en beheren.

Het bericht Amsterdams MVG-toilet geplaatst in Oosterpark, plaskrul verdwijnt verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Met dank aan Ewart Tamminga voor het interview en Gaia Cozijn voor de fotografie!

Waarom heb je een boek gemaakt over de Amsterdamse plaskrul?

In 2020 las ik in Het Parool dat alle plaskrullen in Amsterdam gaan verdwijnen. Toen ik dat op mij liet inwerken kon ik het eigenlijk niet geloven. De plaskrul hoort bij het straatbeeld van Amsterdam. In het bericht stond ook dat het om een uitsterfbeleid zou gaan, maar zekerheid heb je natuurlijk niet. Het bericht deed mij uiteindelijk besluiten om alle nog aanwezige krullen te fotograferen en ze op deze manier vast te leggen als een stuk geschiedenis van Amsterdam.

Waarom gaan de krullen verdwijnen?

De belangrijkste reden is dat ze alleen voor mannen zijn. Vrouwen en gehandicapten kunnen geen gebruik maken van een plaskrul. Er is voor gekozen om in Amsterdam meer MVG-tolletten te plaatsen. MVG staat voor man-vrouw-gehandicapt. Ik ben het hier helemaal mee eens, want er zijn veel te weinig voor iedereen toegankelijke openbare toiletten in de stad. Echter, de plaskrul hoeft daarom niet weg. Een deel van de gebruikers zal waarschijnlijk niet naar de MVG-tolletten gaan, eenvoudigweg omdat je soms even moet wachten voordat je er gebruik van kunt maken en omdat het geld kost. Juist mensen die op straat leven gebruiken de plaskrul vaak. Een andere reden om plaskrullen af to breken is herinrichting van de openbare ruimte of klachten over de stank.

Jij hebt alle krullen in Amsterdam gezien. Welke is je favoriet?

Absoluut de krul in het Oosterpark, dat is de enige half- hoge krul die er nog is in Amsterdam. Het leuke daarvan is dat je gewoon rond kunt kijken terwijl je staat te plas sen. Helaas gaat ook juist deze krul binnenkort weggehaald worden, Jammer voor mij, maar ook voor een grote groep gebruikers die dagelijks aanwezig is in het Ooster park. Er komt een MVG-toilet voor in de plaats, maar had graag gezien dat deze plasknul desondanks zou blijven. Het is een toegevoegde waarde in het park.

Het plaatsen van een MVG-toilet hoeft er niet toe te leiden dat de krul automatisch verdwijnt. Op de Appeltjesmarkt komt een MVG-toilet en blijft de plas krul, omdat die veel gebruikt wordt door mensen die op straat leven.

In je boek staan alle plaskrullen van Amsterdam, terwijl die op dat moment ook echt gebruikt werden. Was dat gemakkelijk te fotograferen?

Nou, dat was inderdaad een van mijn uitgangspunten. Ik wilde de plaskrullen op de foto terwijl ze gebruikt werden. Soms had het wat voeten in de aarde. Boven de krul op de Oudezijds Voorburgwal zag ik ooit een paraplu uitsteken. In de hoop dat dat nog een keer zou gebeuren, opdat ik het kon fotograferen. ging ik op een regenachtige dag terug. Het heeft mij vier uur gekost. maar het is gelukt.

Er zitten ook best hilarische foto’s tussen. Op Koningsdag bijvoorbeeld stonden er twee mensen tegelijk te plassen. Op die foto zie je dus twee paar voeten in de krul. Of die keer dat iemand buiten de krul stond wild te plassen en zijn hele hebben en houwen uitgebreid aan iedereen stond te showen. Die foto staat ook echt in het boek. Je ziet op drukke dagen, zoals Koningsdag, enorme rijen voor de plaskrul staan. Soms staan mensen te plassen met een biertje in de hand.

Denk je echt dat ze op termijn allemaal verdwijnen?

Ik hoop van niet. De plaskrul hoort bij de stad en zorgt voor veel minder overlast door wildplassen. Hij is door de gemeente Amsterdam ontworpen. Er staan er nu nog 37. Ik denk dat ze op termijn allemaal verwijderd zullen worden. Veel mensen vinden het maar vieze stinkdingen. Ze staan er niet bij stil dat de plaskrul al sinds 1880 onderdeel is van het Amsterdamse straatbeeld.

Bemachtig de Z! Krant! Lees hier meer informatie over hoe je de Z! krant kunt bemachtigen.

Het bericht Gezeik in Amsterdam in Z! – De Amsterdamse straatkrant verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Plaskrul in Leiden

De plaskrul stond niet alleen in Amsterdam, maar ook in andere Nederlandse steden zoals Haarlem, Zaandam en Rotterdam. In deze steden zijn ze reeds verdwenen, maar Leiden kent er nog ééntje. Deze staat grappig genoeg op de Herengracht en heeft een aantal mooie, afwijkende details. Zo zijn de topjes van de krul geschilderd in de kleuren van de Nederlandse vlag, vind je een porseleinen plasschot en is de achterkant van het plasschot bedekt met een muurtje bakstenen.

Ook Leiden had, net als Amsterdam, een groot wildplasprobleem. In 1852 had Leiden al zo’n 25 waterplaatsen nabij stadspoorten, belangrijke publieke gebouwen en langs het water. Deze waterplaatsen zijn rond 1880 vervangen door de gietijzeren krul, die rond deze tijd zijn intrede maakte. In de jaren 30 van de vorige eeuw kwamen er urinoirs bij in bakstenen gebouwen, waar ook andere functies mogelijk waren. Een voorbeeld van zo’n urinoir vind je nog nabij het Havenhoofd, hoewel nu afgesloten voor publiek.

Van de 25 krullen die ooit in Leiden stonden is er nog slechts één over. De krul staat de Herengracht, waar toendertijd een katoenfabriek stond. Deze krul staat er al heel lang. Twee bewoners konden mij vertellen dat ze respectievelijk 50 en 55 jaar in Leiden wonen en de krul altijd hebben zien staan. Uit oude foto’s kunnen we zien dat de krul er sinds het vroege begin al staat, sinds 1880.

‘Wij varen er speciaal voor om’

Voor sommige Leidenaren leidt de krul een anoniem bestaan, maar voor anderen is de krul een graag geziene gast. Leidenaar Robert van het Hof vindt hem perfect, aangezien hij er regelmatig met de boot op uit trekt. ‘Ik heb een klein blaasje. As ik op de boot zit en naar het toilet moet, dan pak ik vaak de krul. Wij varen er speciaal voor om‘. Zijn vrouw heeft een andere mening: ‘Hij stinkt ontzettend, maar ik heb liever dat mannen hier hun behoefte doen, dan dat ze het tegen een boom doen’.

Schouten vindt het jammer dat er niet meer openbare toiletten voor vrouwen zijn. ‘Als zij moet plassen, moeten we naar de terrassen toe. Maar daar heeft de horeca ook weer last van. Komt er weer zo’n bootje, puur voor het toilet’.

Circa 1880 Herengracht 79. Bron: Erfgoed Leiden.

Mevrouw de Vries staat een aantal meter verderop in haar deuropening: ‘De krul staat er al sinds ik hier woon‘. En dat is inmiddels zo’n 50 jaar. ‘Ik vind hem wel mooi, eigenlijk. Die vorm, dat groene raster, de kleur. Het doet mij een beetje denken aan art nouveau.’ Als ik haar vraag naar het feit dat ze in Amsterdam verdwijnen, geeft ze aan dat het ‘te woke‘ is. ‘Omdat het vrouwonvriendelijk zou zijn? Kom nou‘.

Zelf heeft ze niet al te veel last van de krul, eigenlijk alleen als ze er soms langs loopt: ‘Als de wind verkeerd staat,  dan ruik je hem wel hoor. Als ie echt teveel stinkt, als ie bijvoorbeeld verstopt is geraakt, dan schakel ik de gemeente in. Zij komen hem dan vrij snel weer schoonmaken.’

Slecht toiletbeleid Leiden

De gemeente Leiden kent op dit moment slechts drie openbare toiletten die door mannen, vrouwen en gehandicapten gebruikt kunnen worden. Daarmee scoort Leiden zeer slecht op het gebied van openbare plasgelegenheid. De gemeente geeft aan de mogelijkheid te onderzoeken om het tekort aan plasgelegenheden te onderzoeken, maar dit zet geen zoden aan de dijk. Tot op heden is er nog geen plan om meer openbare toiletten te creëren voor mannen, vrouwen en gehandicapten.

Hoge Nood app

Gelukkig vind je via de app Hoge Nood meer openbare toiletten. Dit zijn toiletten die zijn opengesteld door bijvoorbeeld winkels of horeca. Deze app toont de openingstijden van deze toiletten, de prijs, of ze geschikt zijn voor man/vrouw.gehandicapt en of er een verschoontafel aanwezig is. Ga je dus op stap in Leiden? Download dan de Hoge Nood app.

Download de app voor Android | Download de app voor iOs

Het bericht Plaskrul in Leiden: ‘Wij varen er speciaal voor om’ verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Boekpresentatie Gezeik in Amsterdam

Gezeik in Amsterdam is niet het eerste boek dat ik heb uitgebracht, maar dit was wel mijn eerste boekpresentatie. Dat vond ik in dit geval wel op zijn plaats, een soort bucketlist item die ik eindelijk heb mogen afstrepen. En daar heb ik absoluut geen spijt van! Het was een geweldige middag met zowel bekenden als onbekenden, die daar waren voor mij en mijn boek.

Dat is toch wel een heel apart gevoel, kan ik je vertellen. Veel mensen waren in het begin sceptisch over het boek, wat gezien het onderwerp begrijpelijk is. Zodra het boek er was, veranderde dit gevoel al snel in enthousiasme. Een gevoel dat ik deze dag met vele anderen kon delen.

Rondleiding en presentatie

De middag begon met een inloop. Erg spannend, want komt iedereen die zich heeft aangemeld? Al snel liep de zaal vol met mensen waar ik gezellig een praatje mee heb gemaakt. De druk is eraf.

Vervolgens begonnen we de boekpresentatie met een rondleiding door de binnentuin van Museum Het Schip door Ton Heijdra. Museum Het Schip heeft een binnentuin vol met bijzonder straatmeubilair, ontworpen in de stijl van de Amsterdamse School. Het is straatmeubilair dat al uit het straatbeeld is verdwenen, maar gelukkig nog wel te bewonderen is in het museum. Daarnaast heeft het museum een echte Van der Mey krul staan, een hele bijzondere krul.

Vervolgens was het tijd voor mijn presentatie. Ik nam de bezoekers mee in mijn gedachtenproces, waarom ik het boek gemaakt heb en ging ik langs de bijzondere aspecten van de krul. Ik sloot de presentatie af met een serie foto’s uit het boek waarin ik meer vertelde over het moment en hoe het fotograferen in zijn werk ging. Soms met leuke anekdotes en lekkere, grove humor, die gelukkig goed in de smaak vielen bij het publiek.

Foto: Alphons Nieuwenhuis

Signeren en boekverkoop

Na de presentatie was het tijd voor een praatje en het signeren van alle boeken, want uiteraard kon het boek, samen met kalender en ansichtkaarten, gekocht en meegenomen worden. Tijdens het maken van een praatje merkte je dat veel mensen op een of andere manier een connectie hadden met de krul. Pat die krul miniaturen maakt of Paul die een oude foto mee had van zijn vader naast een krul.

Daarnaast waren er bekenden die een bijdrage hebben geleverd aan het boek, bijvoorbeeld Tim Smeets (conservator Openluchtmuseum Arnhem) of Alwin en Daan die het onderhoud van de krul hebben verzorgd. Tot slot kwam zelfs Hans De Tweede nog even langs, die een mooi interview heeft in het boek.

Al met al hebben we een super middag gehad. Met een voldaan gevoel ging ik weer naar huis, klaar voor een welverdiende vakantie in Italie

De foto’s zijn gemaakt door mijn lieftallige vriendin.

Het bericht Video – Boekpresentatie Gezeik in Amsterdam een enorm succes | Impressie verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Taking a Piss in Amsterdam

All things considered, it is a filthy, stinking part of the city. The public urinals that, to prevent wild urination, are scattered here and there throughout the city, offering men the opportunity to empty their bladders. The dark green metal utensils have been part of the Amsterdam street scene for more than 140 years. You hardly notice the pee curl, as it is nicely called, when you cycle, walk or take the tram through the city, they have blended in so well with their surroundings.

But oh, when they touch the pee curl with their hands

That is what photographer Renzo Gerritsen (30) thought when he read an article about it in this newspaper four years ago. ‘Goodbye dark green Amsterdam pee curl’ was the headline. The article was about the extinction policy that the municipality is pursuing. Defective curls are not replaced and if one is removed somewhere due to work, the pee curl is not put back. Because the urinal is not inclusive enough, says the municipality. They are then replaced by mvg toilets, for men, women and the disabled.”

Sometimes a pee curl disappears after a complaint, such as at the Nassaukade. Not really necessary, Gerritsen thinks. “Of course I have also stood in it, and I thought: what a shame if this object were to disappear from the streetscape. It is part of the city!”

”We can even be a little proud of the pee curl.”

Peeing in Amsterdam

Gerritsen, a professional photographer in his daily life, decided to capture all the pee curls in the city on film. You can see how the pee curl is positioned in the cityscape and what the interaction is with the people who use it.

Peeing in Amsterdam is the title of the book he made of it. Ode to the curl is the subtitle. With the amount of beautiful photos and informative text in two languages, it seems like a man was at work who wanted to bring everything about the pee curl to the surface. Yes,” says Gerritsen, sitting at a table in the Volkshotel, unfortunately not with a view of a pee curl. “There are only 38 left in the city. 37 you say? That’s in the book? Oh yes, that’s right, one was removed from Artis this year…”

First pee curl in 1880

Initially, Gerritsen only wanted to photograph the curls as they stood in the city. “But then I noticed that there was a lot more to it. Those things are cleaned, maintenance is carried out, a curl has been taken from the municipal depot to the Open Air Museum in Arnhem. I wanted to record all that. That’s how my interest grew, and then I also want to tell everything there is to tell about the curl.”

For example, that the first pee curl was placed in Amsterdam in 1880. Or that the curl at the Westerkerk had to be removed in 1966 in connection with the wedding of Princess Beatrix because such a urinal did not ‘fit in the picture’. Or that the pee curl was designed by the Public Works Department of the municipality of Amsterdam based on the golden ratio.

And did you know that there are single and double curls, with and without a roof? Or that since 2017 there has been a pee curl in the courtyard of the Het Schip museum in the style of the Amsterdam School, designed by Joan van der Mey?

Taking a Piss at the Ruysdaelkade.

Historical value

Gerritsen still misses something in his own book: “Photos of a curl that is removed and will not return. That will be done in October in the Oosterpark. It will be replaced by a mvg toilet.”

He does not think that replacing the pee curls is an idiotic plan by the municipality. “There have been no public toilets for women in the past hundred years. There were all kinds of reasons for that. Women did not participate in society, and a public toilet for women was incredibly expensive. It is a good idea that there are more mgv toilets in public spaces.”

Gerritsen also wants to show with his book that the pee curl, there were once 175 of them in Amsterdam, is not just a stinking object that people think negatively about, but that there is also a lot of history behind it.

The pee curl has historical value. When something slowly dies out, you get used to it, and you do not notice it when it is gone. Gone is gone. And the curls never return. That is quite bad, even if the Amsterdammertjes disappear soon, the same extinction policy applies to them. I think it is important that we learn not to just push these kinds of things aside, but also to pay tribute to them… To take the pee curl out of anonymity, so to speak.”

It is as if Gerritsen is talking about an endangered animal. Although… “On the Wallen, the pee curls are cleaned daily. They are already pushing there when the cleaner is not finished yet. Yes, people also poop in them, that is the less attractive side of the pee curl.”

Renzo Gerritsen joins the cleaner.

Proud of the curl

Gerritsen thinks that if people read the book, they will appreciate the pee curl more. “Especially as an Amsterdammer. You can be a little proud of the curl, of how the curl also determines the cityscape.”

The book Taking a Piss in Amsterdam is a beautiful document if the municipality ever wants to put the pee curl back in the city. “At this rate, it could take another 50 years before the last curl is removed,” says Gerritsen. “But if the municipality decides: we now have enough public toilets for men, women and the disabled, then they might also decide to remove all the curls at once.” And then? “Then I will chain myself to the last Amsterdam pee curl.”

Het bericht Taking a Piss in Amsterdam in Het Parool: “Then I’ll chain myself up” verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

Goed beschouwd is het een smerig, stinkend stukje stad. De openbare pisbakken die, om het wildplassen tegen te gaan, her en der verspreid over de stad, mannen de gelegenheid bieden hun blaas te legen. De donkergroene metalen gebruiksvoorwerpen bepalen al meer dan 140 jaar mede het Amsterdamse straatbeeld. Je merkt de plaskrul, zoals het ding met een mooi woord wordt genoemd, eigenlijk bijna niet meer op als je door de stad fietst, loopt of tramt, zo zijn ze opgegaan in hun omgeving.

Maar o, als ze met hun fikken aan de plaskrul komen

Zoiets dacht fotograaf Renzo Gerritsen (30) toen hij er vier jaar geleden in deze krant een artikel over las. ‘Vaarwel donkergroene Amsterdamse plaskrul’ was de kop. Het stuk ging over het uitsterfbeleid dat de gemeente voert. Defecte krullen worden niet vervangen en als er ergens eentje wordt weggehaald vanwege werkzaamheden wordt de plaskrul niet weer teruggeplaatst. Want het urinoir is niet inclusief genoeg, zegt de gemeente. Ze worden dan vervangen door mvg-toiletten, voor mannen, vrouwen en mindervaliden.”

Soms verdwijnt er een plaskrul na een klacht, zoals bij de Nassaukade. Niet echt nodig, vindt Gerritsen. “Ik heb er natuurlijk ook weleens in gestaan, en ik dacht: wat zonde als dit object uit het straatbeeld zou gaan verdwijnen. Het hoort bij de stad!”

Zeiken in Amsterdam

Gerritsen, in het dagelijks leven professioneel fotograaf, besloot alle plaskrullen in de stad op beeld vast te leggen. Te zien valt hoe de plaskrul in het stadslandschap staat en wat de interactie met de mens is die er gebruik van maakt.

Gezeik in Amsterdam is de titel van het boek dat hij ervan maakte. Ode aan de krul is de ondertitel. Met de hoeveelheid prachtige foto’s en informatieve tekst in twee talen lijkt een man aan het werk te zijn geweest die alles over de plaskrul naar boven heeft willen halen. Ja,” zegt Gerritsen, gezeten aan een tafeltje in het Volkshotel, helaas niet met uitzicht op een plaskrul. “Er staan er nog maar 38 in de stad. 37 zeg je? Dat staat in het boek? O ja, dat klopt, bij Artis is er dit jaar een weggehaald…”

Eerste plaskrul in 1880

In eerste instantie wilde Gerritsen alleen de krullen fotograferen zoals ze erbij stonden in de stad. “Maar toen merkte ik dat er nog veel meer bij kwam kijken. Die dingen worden schoongemaakt, er wordt onderhoud gepleegd, er is een krul van het depot van de gemeente naar het Openluchtmuseum in Arnhem gebracht. Dat wilde ik allemaal vastleggen. Zo groeide mijn interesse, en dan wil ik ook wel alles over de krul vertellen wat er te vertellen is.”

Bijvoorbeeld dat de eerste plaskrul in 1880 in Amsterdam werd geplaatst. Of dat de krul bij de Westerkerk in 1966 in verband met het huwelijk van prinses Beatrix verwijderd moest worden omdat zo’n urinoir niet ‘in het plaatje’ paste. Of dat de plaskrul is ontworpen door de Dienst Publieke Werken van de gemeente Amsterdam op basis van de gulden snede.

En wist je dat er enkele en dubbele krullen zijn, met en zonder dakje? Of dat er sinds 2017 op de binnenplaats van museum Het Schip een plaskrul staat in de stijl van de Amsterdamse School, ontworpen door Joan van der Mey?

Historische waarde

Toch mist Gerritsen nog wat in zijn eigen boek: “Foto’s van een krul die wordt weggehaald en die niet meer terugkomt. Dat wordt in oktober gedaan in het Oosterpark. Die wordt vervangen door een mvg-toilet.”

Hij vindt het vervangen van de plaskrullen geen idioot plan van de gemeente. “De afgelopen ruim honderd jaar waren er geen openbare toiletten voor vrouwen. Dat had allerlei redenen. Vrouwen deden niet mee aan de maatschappij, en een openbaar toilet voor vrouwen was ontzettend duur. Het is een goed idee dat er meer mgv-toiletten in de openbare ruimte komen.”

Gerritsen wil met zijn boek ook laten zien dat de plaskrul, er stonden er ooit 175 in Amsterdam, niet louter een stinkend object is, waar negatief over gedacht wordt, maar dat er ook veel geschiedenis achter zit.

De plaskrul heeft historische waarde. Als iets langzaam uitsterft raak je eraan gewend, en merk je het niet op als het weg is. Weg is weg. En de krullen komen dan nooit weer terug. Dat is best wel kwalijk, ook als de amsterdammertjes straks verdwijnen, daarvoor geldt eenzelfde uitsterfbeleid. Ik vind het belangrijk dat we leren om dit soort dingen niet zomaar aan de kant te schuiven, maar ook om er een eerbetoon aan te geven… Om de plaskrul uit de anonimiteit te halen, zeg maar.”

Het is alsof Gerritsen praat over een uitstervend dier. Hoewel… “Op de Wallen worden de plaskrullen dagelijks schoongemaakt. Daar staan ze al te dringen als de schoonmaker nog niet klaar is. Ja, er wordt ook in gepoept, dat is de minder fraaie kant van de plaskrul.”

Fotograaf Renzo Gerritsen: ‘Als Amsterdammer mag je best een beetje trots zijn op de krul.’Beeld Renzo Gerritsen.

Trots op de krul

Gerritsen denkt dat als mensen het boek gaan lezen, ze de plaskrul meer gaan waarderen. “Vooral als Amsterdammer. Je mag best een beetje trots zijn op de krul, op hoe ook de krul het stadslandschap bepaalt.”

Gezeik in Amsterdam is een fraai document als de gemeente de plaskrul ooit weer in de stad terug wil plaatsen. “In dit tempo zou het nog 50 jaar kunnen duren voor de laatste krul wordt weggehaald,” zegt Gerritsen. “Maar als de gemeente besluit: we hebben nu voldoende openbare toiletten voor mannen, vrouwen en gehandicapten, dan kunnen ze misschien ook besluiten om alle krullen in één keer weg te halen.” En dan? “Dan ga ik me vastketenen aan de laatste Amsterdamse plaskrul.”

Bestel het boek Gezeik in Amsterdam via de shop.

Het bericht Gezeik in Amsterdam in Het Parool: ‘Dan ga ik mij vastketenen’ verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.

The book can be ordered here in my shop, together with the birthday calendar, set of 5 postcards or cotton shoulder bag!

”What an honor to be able to write the foreword for this remarkable work. A book that shines a well-deserved spotlight on an everyday object that is so characteristic of our city: the pee curl.

In the hustle and bustle of daily life, we often pass by it without paying too much attention. But as the wise words of Johan Cruijff tell us, “you only see it when you understand it,” it is worth taking a moment to think about it. Renzo takes us through the fascinating history of the pee curl, from its inception to its role in contemporary Amsterdam. With beautiful photos that not only highlight the urinals themselves, but also their integration into the urban landscape and interaction with different people.

It is fascinating to see how an everyday object carries so many hidden stories and meanings. From practical aspects such as cleaning and maintenance to thoughtful design choices and even political discussions on topics such as sexism. The fact that even museums include a pee curl in their collection illustrates the depth of the story behind these facilities. This book opens our eyes to history, humor and even a touch of nostalgia.

One thing is certain: after reading this book, you will never pass by a pee curl without noticing it again. Renzo makes you see it differently. This increases your appreciation for the everyday object that contributes to a characterful city.

If the pee curl is gone someday, at least we will still have this beautiful book!”

Ommetje met Tom

Tom and Josephine Jongbloed

Taking a Piss in Amsterdam

Ommetje met Tom

Under the name ‘Ommetje met Tom’ Tom and Josephine Jongbloed bring fun facts and trivia about our capital and have already gathered a nice audience. Did you know, for example, that there is a slot under The Night Watch in the Rijksmuseum? In case of emergency it drops down and is safely transported away via the bicycle tunnel.

I would like to thank Tom and Josephine Jongbloed very much for this beautiful foreword! It makes the book complete.

Het bericht Taking a Piss in Amsterdam: foreword by Ommetje met Tom verscheen eerst op Plaskrul Amsterdam.