Op zoek naar vluchtige seksuele ontmoetingen in de openbare ruimte: dat staat bekend als cruisen. In Amsterdam kent dit fenomeen een lange geschiedenis. Het speelde zich af op straat, in parken en in openbare toiletten. Ook tegenwoordig gebeurt het nog steeds, soms openlijk, maar vaak discreet en buiten het zicht van voorbijgangers. Wat betekent cruisen precies, en waar komt het vandaag de dag nog voor?

Een verborgen wereld

Eeuwenlang rustte er een zwaar taboe op homoseksualiteit. Veel mannen hielden hun geaardheid vaak verborgen voor familie, vrienden en collega’s. Het was niet alleen sociaal onacceptabel, maar ook strafbaar. Intieme contacten konden vrijwel alleen in besloten kring plaatsvinden, en zelfs dat bracht risico’s met zich mee. Daardoor zochten veel homoseksuele mannen hun toevlucht tot een verborgen netwerk: het circuit van het cruisen.

 

 

Voor sommigen was cruisen een eerste stap in het ontdekken van hun seksuele identiteit. Voor anderen bood het een manier om hun homoseksualiteit te beleven zonder zich openlijk uit te spreken. Bovendien waren het niet uitsluitend homoseksuele mannen die hieraan deelnamen. Ook heteroseksuele mannen begaven zich soms in deze wereld, bijvoorbeeld om geld te verdienen of om hun verlangens te verkennen.

Cruisen in Vondelpark Amsterdam

In de loop der tijd ontstonden in Amsterdam vaste ontmoetingsplekken. Sinds 1878 werden deze plekken zelfs vastgelegd op een plattegrond die bekendstond als De Baan. De route liep grofweg van het Amsterdam Centraal Station richting het Vondelpark, langs locaties zoals het Rembrandtpark en de Weteringschans.

 

 

Het Vondelpark in Amsterdam is èèn van de locaties waar het cruisen vandaag de dag plaatsvindt. Het rosarium is daarvan een van de bekendste plekken. Voor de meeste bezoekers is het simpelweg een park waar mensen joggen, wandelen of van de zon genieten. Wie niet bekend is met het fenomeen cruisen, zal zich misschien afvragen waarom er soms geluiden uit de struiken komen of waarom mannen ontspannen uit de bosjes tevoorschijn lopen.

Direct naast de wandelpaden vind je olifantenpaadjes die de bosjes inlopen. Je hoeft deze olifantenpaadjes maar te volgen en je ziet al snel afval veel afval liggen. Denk aan zakdoekjes, (verpakkingen van) condooms, glijmiddel, een t-shirt; hèt bewijs dat cruisen actief plaatsvindt in het Vondelpark. Cruisen in het Vondelpark wordt gedoogd door de politie, zolang je er geen andere mensen mee lastig valt.

Plaskrul

Al sinds de eerste openbare toiletten in de achttiende eeuw werden plaskrullen en andere urinoirs gebruikt als ontmoetingsplek. Zelfs het ontwerp van de plaskrul speelde daarin een rol. Door de open onderzijde en de perforaties aan de bovenkant kon de politie controleren hoeveel mensen zich erin bevonden. Soms waren er onder de rand simpelweg twee paar voeten zichtbaar.

 

 

Vanaf de jaren vijftig verloor deze plek langzaam zijn aantrekkingskracht. Mannen konden steeds vaker terecht in cafés en darkrooms waar ontmoetingen minder riskant waren. Toch bleven sommigen de urinoirs opzoeken. Vaak ging het om mannen die nog niet uit de kast waren, niet deelnamen aan het uitgaansleven of juist de spanning van anonimiteit en risico zochten.

Een blijvend onderdeel

Sinds de jaren tachtig nam de zichtbaarheid van de cruisecultuur geleidelijk af, maar helemaal verdwenen is ze nooit. Cruisen vindt nog steeds plaats in de buitenlucht, maar ook in bijvoorbeeld sportscholen, sauna’s en speciale bars.

Tegenwoordig gebeurt het meestal op de achtergrond. Voor omstanders blijft het vaak onopgemerkt wat er zich afspeelt. Waar en wanneer het ook gebeurt, cruisen vormt nog altijd een onderdeel van de Amsterdamse queercultuur.

Gezeik in Amsterdam, boek over Amsterdamse krul

De krul: door velen gebruikt, voor velen onbekend. Het grachtengroene urinoir staat al sinds 1880 in en rond Amsterdam, maar verdwijnt langzaam uit het straatbeeld. In dit boek brengt fotograaf Renzo Gerritsen een ode aan de Amsterdamse krul.

Lees meer informatie.